ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ხელმძღვანელი თამარ ონიანი განმარტავს — როგორ მუშაობს "მოსკოვის მექანიზმი", რომელიც ეუთოს 24-მა ქვეყანამ აამოქმედა საქართველოს წინააღმდეგ. მისი თქმით, "საქართველოს შემთხვევაში მექანიზმის გააქტიურების ინიციატორი 24 სახელმწიფო იყო. ამ მექანიზმის გააქტიურებას წინ უძღოდა ეუთოს ვენის მექანიზმი. საქართველოს შემთხვევაში პირველად 2024 წლის დეკემბერში გააქტიურდა და ძირითადად აქციების კონტექსტში ადამიანის უფლებების დარღვევებს ეხებოდა".

"პროცედურულად როგორ მუშაობს ეუთოს მოსკოვის მექანიზმი (Document of the Moscow Meeting of the conference on the human dimension of the CSCE-ის მიხედვით):

1. იქმნება დამოუკიდებელი ექსპერტებისგან შემდგარი მოკლევადიანი ფაქტების დამდგენი მისია, თუ: "ეუთოს წევრ ერთ სახელმწიფოს მიაჩნია, რომ სხვა მონაწილე სახელმწიფოში შეიქმნა განსაკუთრებით სერიოზული საფრთხე ეუთოს "ადამიანური განზომილების" ვალდებულებების შესრულებისთვის, მას შეუძლია, სულ მცირე ცხრა სხვა სახელმწიფოს მხარდაჭერით, პირდაპირ წამოიწყოს მოსკოვის მექანიზმის პროცედურა".

საქართველოს შემთხვევაში მექანიზმის გააქტიურების ინიციატორი 24 სახელმწიფო იყო. ამ მექანიზმის გააქტიურებას წინ უძღოდა ეუთოს ვენის მექანიზმი. საქართველოს შემთხვევაში პირველად 2024 წლის დეკემბერში გააქტიურდა და ძირითადად აქციების კონტექსტში ადამიანის უფლებების დარღვევებს ეხებოდა.

2. ინიციატორ 23 სახელმწიფოს უფლება აქვს დანიშნოს ერთი მომხსენებელი (ექსპერტი), რომელიც იქნება პასუხისმგებელი ინფორმაციის შეგროვებაზე, დოკუმენტირებაზე და ანგარიშის მომზადებაზე. საქართველოს, სურვილის შემთხვევაში, შეუძლია დაასახელოს მეორე მომხსენებელი, თუმცა მხოლოდ ეუთოს დამტკიცებული ექსპერტების საერთო სიის ფარგლებში. ამ შემთხვევაში ასევე ინიშნება მესამე მომხსენებელიც.

3. მისიის მანდატი მოიცავს საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების მხრივ ბოლო პერიოდში (განსაკუთრებით 2024 წლის შემდეგ) განვითარებული პროცესების დოკუმენტირებას; ამ მოვლენების გავლენის შეფასებას სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, სამართლის უზენაესობაზე, სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე, რომლებიც ეუთოს უსაფრთხოების ყოვლისმომცველი კონცეფციის ნაწილია.
მისიამ უნდა შეიმუშაოს კონკრეტული რეკომენდაციები ამ პრობლემების აღმოსაფხვრელად.

4. მისიისთვის მნიშვნელოვანი ინფორმაციის გაგზავნა შესაძლებელია ელფოსტაზე: moscowmechanism-georgia@odihr.pl. მისიის დაკომპლექტების შემდეგ ყველა მიღებული მასალა მათ გადაეცემათ.

5. ვადებს რაც შეეხება, ზოგადი წესის მიხედვით, ფაქტობრივი დასკვნებითა და რეკომენდაციებით ანგარიში უნდა წარედგინოს შესაბამის სახელმწიფოს(ებს) და ეუთოს ინსტიტუტს ბოლო მომხსენებლის დანიშვნიდან სამი კვირის განმავლობაში, თუ მექანიზმით დაინტერესებული სახელმწიფოები სხვაგვარად არ შეთანხმდებიან. შემდეგ საქართველოს სამი კვირა აქვს თავისი კომენტარების წარსადგენად, რომლებიც ანგარიშთან ერთად ეგზავნება ყველა მონაწილე სახელმწიფოს.

6. ანგარიში და შესაძლო კომენტარები შეიძლება შევიდეს ეუთოს შესაბამის ორგანოში (Committee of Senior Officials) განხილვის დღის წესრიგში, რომელიც გადაწყვეტს, რა შემდგომი ნაბიჯები გადაიდგას. მანამდე ანგარიში კონფიდენციალურია.

7. საქართველოს ვალდებულებები (პუნქტი 6) არის შემდეგი: სრულად ითანამშრომლოს ექსპერტთა მისიასთან, მისცეს მათ დამოუკიდებლად მუშაობის შესაძლებლობა, უზრუნველყოს მათი დაუყოვნებელი შესვლა ქვეყანაში, თავისუფალი გადაადგილება, შეხვედრები როგორც ოფიციალურ პირებთან, ისე ორგანიზაციებთან და ნებისმიერ პირთან, ვისგანაც სურთ ინფორმაციის მიღება.

სახელმწიფო ვალდებულია, თავი შეიკავოს ნებისმიერი რეპრესიული ქმედებისგან იმ პირების, ორგანიზაციების ან ინსტიტუტების მიმართ, რომლებიც თანამშრომლობენ მისიასთან ან აწვდიან მას ინფორმაციას. მისიის წევრები, თავის მხრივ, იცავენ სამუშაოს კონფიდენციალურ ხასიათს, — წერს სოციალურ ქსელში თამარ ონიანი.